Hartinfarct bij vrouwen vaak niet herkend

Zelfs artsen denken vaak dat je een man moet zijn om een hartinfarct te hebben. Hartproblemen worden bij vrouwen te vaak niet herkend. Vrouwen met hartfalen hebben meestal andere symptomen dan mannen. Ook hebben vrouwen – vaker dan mannen – problemen met de kleine (in plaats van de grote) bloedvaten rond het hart. Dit alles is in de medische opleidingen onderbelicht; veel medici weten dit ook niet.

Interventiecardioloog van VUmc Yolande Appelman vraagt in het t.v. programma Radar op 23 november 2015 aandacht voor dit probleem. Ook Wouter Bos, voorzitter van de Raad van Bestuur van VUmc, spreekt zijn verbazing hierover uit en roept op meer oog te hebben voor man/vrouwverschillen in de zorg.

Minder zout eten kan tienduizenden hartinfarcten en beroertes voorkomen

Door het zoutgehalte in bewerkte voedingsmiddelen te verlagen of te kiezen voor zoutarme alternatieven is aanzienlijke gezondheidswinst te boeken als het gaat om hart- en vaatziekten. Dit kan maximaal leiden tot ruim 5% minder hartinfarcten en ruim 7% minder beroertes. Dat blijkt uit promotieonderzoek van Marieke Hendriksen bij het RIVM en Wageningen University. Om de gezondheidswinst te behalen, is een forse inspanning nodig van de voedingsmiddelenindustrie en van consumenten zelf.

Een hoge zoutinname draagt bij aan het risico op een hoge bloeddruk en dat is weer een belangrijke risicofactor voor hart- en vaatziekten. In Nederland behoren coronaire hartziekten en beroertes tot de aandoeningen met de hoogste ziektelast. Een verlaging van de zoutinname leidt tot een lagere bloeddruk en daardoor tot minder gevallen van hart- en vaatziekten. De zoutinname ligt in Nederland ruim boven de aanbevolen maximale hoeveelheid van 6 gram per dag. Ongeveer 80% van de dagelijkse zoutinname komt uit bewerkte voedingsmiddelen. Hendriksen onderzocht voor het eerst wat concreet de impact is van zoutverlaging op de volksgezondheid.

Zoutgehalte verlagen
Wanneer het zoutgehalte van bewerkte voedingsmiddelen wordt gehalveerd (een niveau dat technologisch gezien haalbaar is), daalt de dagelijkse zoutinname uit bewerkte voedingsmiddelen met 2,1 (vrouwen) tot 2,9 gram (mannen), een daling van respectievelijk 37% en 38%. In dat scenario zouden de komende twintig jaar bijna 30.000 hartinfarcten en ruim 53.000 beroertes kunnen worden voorkomen (een daling van respectievelijk 4,4 en 6%). Zo’n maximale verlaging van het zoutgehalte zou wel een enorme inspanning vereisen van de voedingsmiddelenindustrie. In de periode tussen 2006 en 2010 hebben die inspanningen zich nog niet vertaald in een lagere dagelijkse zoutinname. Begin 2014 sloot Minister Schippers met het bedrijfsleven het Akkoord Verbetering Productsamenstelling, gericht op verlaging van de hoeveelheid zout, verzadigd vet en suiker in levensmiddelen.

Zoutarme alternatieven
Wanneer voedingsmiddelen worden vervangen door alternatieven met een lager zoutgehalte kan de zoutinname uit voedingsmiddelen met 2,7 tot 3,6 gram afnemen (een daling van 47%). Bij een verlaging van de zoutinname door te kiezen voor zoutarme alternatieven zouden de komende 20 jaar ongeveer 35.000 hartinfarcten kunnen worden voorkomen (een daling van 5,3%) en ruim 64.000 beroertes (daling van 7,2%). Om de zoutinname zo ver te laten dalen, moet de consument een flinke aanpassing doen aan het huidige eetpatroon.

Onderzoek
De hierboven beschreven effecten van verschillende scenario’s voor zoutreductie zijn berekend door middel van modelsimulaties met het RIVM Chronische Ziekten Model. Hierbij zijn gegevens gebruikt uit de Nederlandse Voedselconsumptie Peiling 2007–2010 en uit de Nederlandse Voedingsmiddelentabel van 2011. Het onderzoek werd uitgevoerd bij het RIVM in samenwerking met Wageningen University, TNO en het WHO Collaborating Centre for Nutrition van het RIVM.

Steeds minder mensen overlijden aan een acuut hartinfarct

Het aantal mensen dat overlijdt aan een acuut hartinfarct is in 2014 met 7 procent gedaald tot 5,3 duizend. Dit zijn er bijna 400 minder dan in 2013. De afname is nagenoeg even groot als in voorgaande jaren. In 2014 is dementie met 12,5 duizend sterfgevallen de grootste doodsoorzaak in Nederland. De sterfte aan dementie overtreft de sterfte aan longkanker of die aan het hartinfarct. Bijna 70 procent van de mensen die overlijden aan dementie is vrouw. Dit blijkt uit cijfers van CBS.

5,3 duizend mensen overleden aan een acuut hartinfarct
In 2014 stierven 2,9 duizend mannen en 2,4 duizend  vrouwen aan een acuut hartinfarct; in totaal 400 minder dan een jaar eerder. Sinds de jaren zeventig daalt het aantal mensen dat hieraan overlijdt gestaag. Deze daling komt onder andere door preventie (minder rokers, meer aandacht voor hoog cholesterol), een betere zorgorganisatie (Coronary Care Units (CCU) in ziekenhuizen), en vooruitgang in behandeling (dotteren, stents en medicijnen), waardoor mensen het acuut hartinfarct overleven en uiteindelijk aan iets anders overlijden.

Meeste mensen overlijden aan kanker
In 2014 stierven ruim 139 duizend mensen. Bijna een derde (43 duizend mensen) overleed aan een of andere vorm van kanker. Hart- en vaatziekten (waaronder het hartinfarct en de hersenbloeding) nemen ruim een kwart (38 duizend) van het totaal aantal overledenen voor hun rekening. Ongeveer 17 duizend mensen overleden aan de gevolgen van psychische stoornissen,waarvan dementie het grootste gedeelte uitmaakt, en ziekten van het zenuwstelsel, zoals de ziekte van Alzheimer, de ziekte van Parkinson of Multiple Sclerose (MS). Mensen overlijden in de regel aan deze ziekten doordat zij stoppen met eten of drinken, zich verslikken of een infectie oplopen. In 2014 overleden 10 duizend mensen aan ziekten van de long- of luchtwegen, zoals longontsteking of COPD. Dit is minder dan een jaar eerder. Dit komt onder andere doordat het voorjaar van 2014 geen griepepidemie kende, waarbij doorgaans veel mensen met een long- of luchtwegaandoening overlijden.

Mannen overlijden vaker aan kanker dan vrouwen
Ruim 23 duizend mannen en bijna 20 duizend vrouwen stierven in 2014 aan de gevolgen van kanker. Bij mannen die aan kanker overlijden, zijn longkanker (6 170 sterfgevallen), dikke darmkanker (inclusief rectumkanker, 2 677 sterfgevallen) en prostaatkankerr (2 539 sterfgevallen) de meest voorkomende doodsoorzaken. Bij vrouwen zijn dit longkanker (4 176 sterfgevallen), borstkanker (3 014 sterfgevallen), en dikke darmkanker (inclusief rectumkanker, 2 270 sterfgevallen).

Zelfdoding veel voorkomende doodsoorzaak onder jongeren
Jongeren overlijden doorgaans door andere oorzaken dan ouderen. De 766 jongeren van 1 tot 24 jaar die vorig jaar zijn overleden, stierven het vaakst door de niet-natuurlijke doodsoorzaken vervoersongevallen en zelfdoding. Door de ramp met de MH17 is het aantal overledenen door vervoersongevallen in deze leeftijdsgroep beduidend hoger dan in eerdere jaren. Het merendeel van de jongeren die in deze leeftijdsgroep aan kanker overlijdt,  overlijdt aan hersentumoren. Bij 25-tot-45-jarigen is zelfdoding net als in vorige jaren een veel voorkomende doodsoorzaak.

Onder de 45-tot-65-jarigen is de helft van de sterfgevallen toe te schrijven aan kanker. Hoewel dit aandeel onder ouderen tussen 65 en 85 jaar lager is, is het absolute aantal aanzienlijk hoger. Hart- en vaatziekten zijn de een-na-grootste doodsoorzaak onder ouderen. De vervoersongevallen spelen op deze leeftijd nog nauwelijks een rol. Bij 85-plussers overlijden de meeste mensen aan hart- en vaatziekten.

Betere zorg bij acuut hartinfarct

hartinfacrtjpgDe cardiologen van Medisch Spectrum Twente in Enschede, ZGT in Almelo en Hengelo en streekziekenhuis Koningin Beatrix in Winterswijk gaan de zorg voor patiënten met een hartinfarct verbeteren. Dat doen ze door in de regio Twente en Noord en Oost Gelderland nauwer samen te werken met regionale huisartsen, Ambulance Oost en ambulancedienst Witte Kruis, Netwerk Acute Zorg Euregio en De Hart&Vaatgroep. Dit alles in het kader van het landelijke project NVVC Connect, waarvoor op donderdag 23 april het officiële startsein is gegeven.

Het acuut hartinfarct is nog steeds een van de meest voorkomende oorzaken van sterfte en invaliditeit in Nederland. Per jaar worden meer dan 27.000 patiënten opgenomen met een acuut infarct. Door goede organisatie van zorg kan de prognose van patiënten sterk worden verbeterd. Uitgangspunt daarbij is een sterke en goed samenwerkende keten: van huisarts en ambulance tot en met dottercentrum en revalidatie.

De zorg omtrent het acuut hartinfarct is in Nederland regionaal georganiseerd. Met NVVC Connect wordt op regionaal niveau in kaart gebracht hoe de zorg rondom het acuut hartinfarct is geregeld.

NVVC Connect
NVVC Connect is een project van de Nederlandse Vereniging voor Cardiologie en heeft als uitgangspunt een sterke en goed samenwerkende zorgketen: van huisarts en ambulance tot en met dottercentrum en hartrevalidatie. Het project heeft tot doel de zorg voor patiënten met een acuut hartinfarct verder te verbeteren. Omdat elke minuut telt is, is een efficiënte zorgketen van groot belang.

Speerpunten
De deelnemende partijen in de regio Twente en Noord en Oost Gelderland hebben een aantal speerpunten benoemd.
De komende maanden worden patiënten ervaringen en -voorkeuren bij een acuut hartinfarct door onderzoekers gezondheidswetenschappen van de Universiteit Twente in kaart gebracht. Daarnaast wordt onderzocht hoe deelname van patiënten aan hartrevalidatie bevorderd kan worden. “Niet alle patiënten met een doorgemaakt hartinfarct volgen hartrevalidatie. Dat is jammer” stelt Gert van Houwelingen, cardioloog in Medisch Spectrum Twente “Want hartrevalidatie heeft een bewezen effect. Patiënten herstellen sneller, krijgen een betere conditie en kunnen vaak sneller weer aan het werk.” En daarom maken de cardiologen zich samen met de zorgverzekeraar sterk voor het aanbieden van hartrevalidatie dichterbij de patiënt: door de eerstelijns fysiotherapeuten.

Regionale samenwerking van levensbelang bij een acuut hartinfarct

In de regio West-Brabant is in het kader van het landelijk project NVVC Connect een start gemaakt met verdere verbetering van samenwerking en begeleiding aan patiënten die een acuut hartinfarct hebben doorgemaakt. Woensdag 14 januari kwamen cardiologen van de ziekenhuizen Amphia en Bravis, de huisartsen, ambulancevoorziening, het Regionaal Overleg Acute Zorg (ROAZ), de revalidatieartsen en de patiëntenverenigingen hiervoor bij elkaar.

Een acuut hartinfarct is helaas nog steeds een van de meest voorkomende oorzaken van sterfte en invaliditeit in Nederland. Het is bekend dat 1 op de 4 Nederlanders sterft aan een hart- of vaatziekte. Elke dag overlijden 107 mensen aan hart- en vaatziekten en worden 1.000 mensen in het ziekenhuis opgenomen vanwege hart- en vaatziekten. Aangezien elke minuut telt bij een hartinfarct, is het noodzakelijk dat de keten van zorgverleners heel goed georganiseerd is. Hierdoor is het mogelijk gezamenlijk het sterftecijfer nog verder terug te dringen, de preventie en kwaliteit van zorg verder te verbeteren en meer patiënten aan hartrevalidatie te laten deelnemen.

Dit project is een initiatief van de Nederlandse Vereniging voor Cardiologie (NVVC) met als doel de kwaliteit van zorg voor patiënten met een acuut hartinfarct te optimaliseren. Met NVVC Connect wordt regionaal in kaart gebracht hoe de zorg rondom het acuut hartinfarct is georganiseerd. Gedurende een jaar pakken betrokken zorgverleners in de regio West-Brabant verbeterpunten op. Als eerste bepaalt de cardioloog bij alle patiënt met een acuut hartinfarct of er een hoog of laag risico is op een nieuw infarct of overlijden. Zo kan aansluitend de juiste behandeling starten. Als tweede komt er een regionale hartteambespreking waarbij door middel van telecommunicatie vergaderd wordt met cardiologen op andere locaties. Een derde aandachtspunt is de nazorg/hartrevalidatie. Het streven is om aan alle patiënten, na een acuut hartinfarct, een revalidatieprogramma aan te bieden. Na een infarct kan hartrevalidatie ervoor zorgen dat het risico op nieuwe aandoeningen veel kleiner wordt.